CÔNG NGHỊ PHỐ HIẾN NĂM 1670

I. Văn bản của Công nghị

Nguyên bản bằng tiếng Pháp, sau đó được dịch ra tiếng Latin để được Rôma phê chuẩn[3]. Nội dung gồm 33 điều.

Nhân Danh Cha và Con và Thánh Thần.

Từ khi Thiên Chúa dủ thương cho chúng tôi thâm nhập vào vương quốc Đàng Ngoài, mục đích duy nhất của chúng tôi là nghĩ đến những phương cách phù hợp nhất, ngõ hầu đem lại vinh quang lớn nhất cho Thiên Chúa. Một trong những ý tưởng mà chúng tôi đã nghĩ ra và cho là hay nhất, đó là triệu tập một Công nghị. Chúng tôi đã triệu tập về đây những Vị mà từ nhiều năm nay lãnh trách nhiệm dạy dỗ các tín hữu và lo công việc làm cho lương dân trở lại, nhằm đưa ra đường lối để thực hiện công trình rất chính đáng đó.

Từ ngày 14 tháng 02 năm 1670, ở Đàng Ngoài, tại xứ Tie-vam (Nam Định), 1àng Dinh Hiến, truớc mặt chúng tôi là Pierre Lambert, nhờ ơn Chúa và Toà Thánh, làm Giám mục Tông Tòa Bérythe, Giám quản Tông Tòa Trung quốc, xứ Đàng ngoài và một số nơi khác, chiếu theo Đoản sắc của Đức Thánh Cha Alexandre VII ban hành các ngày 9-9-1659, 4-2-1664, 28-2 và 13-3-1665, có các Đấng khả kính và các anh em rất thân mến của chúng tôi, đã vâng lệnh triệu tập về đây, tất cả gồm có:

Thầy François Deydier, tiến sĩ thần học, tổng đại diện Đàng Ngoài; thầy Jacques de Bourges; thầy Gabrie1 Bouchard, cử nhân phân khoa Đại học Paris, là những thừa sai Tông Tòa; - thầy Benoit Văn Hiên, linh mục 54 tuổi, thầy Gioan Văn Huê, linh mục 46 tuổi, thầy Martin Mat, linh mục 68 tuổi, thầy Antôn Văn Quế, linh mục 56 tuổi, thầy Philipphê Văn Nhàn, linh mục 52 tuổi, thầy Simon Kiên, linh mục 60 tuổi, thầy Giacôbê Văn Chiêu, linh mục 46 tuổi, thầy Titus Văn Trị, linh mục 30 tuổi và thầy Léon Văn Trụ, linh mục 46 tuổi: Tất cả những Vị nêu trên đã thi hành chức vụ thầy giảng từ nhiều năm nay, tại vương quốc này, và sau đó, vì nhu cầu lớn lao của Giáo hội này, chúng tôi đã phong chức cho họ. Sau khi đã tham khảo ý kiến của các Vị này, và đọc các kinh quen đọc cũng như khẩn cầu Thiên Chúa ban ơn soi sáng, những điều khoản sau đây đã được quyết định:

Điều 1: Hãy hết lòng tạ ơn Đức Thánh Cha về hồng ân mà Ngài đã ban cho Giáo hội mới hình thành này, đó là có được một Giám mục.

Điều 2: Các Đoản Sắc mà Tòa Thánh đã ban cho chúng tôi và đã được công bố, cũng như đã gửi cho các thầy giảng chính yếu và cho các tín hữu trong dịp công bố tại kinh đô đầu tháng 10 vừa qua, dưới sự chứng kiến của cha Dominique Fucity dòng Tên, thì cũng sẽ được công bố tại các giáo xứ, tại các cộng đoàn Kitô hữu, sớm nhất có thể; và hãy cho các tín hữu biết rằng: Không một linh mục nào hay tu sĩ nào, dù họ là ai, có thể giải tội cách thành sự tại Đàng Ngoài này, nếu không có phép của chúng tôi, hoặc phép của Tổng đại diện của chúng tôi và phép này có thể bị thu hồi khi cần. (bản văn Latin còn thêm: chiếu theo Đoản sắc Speculatores của Đức Thánh Cha Clêmêntê IX, ngày 13-9-1659).

Điều 3: Vì vương quốc này chia làm 5 xứ (tỉnh), việc điều hành xứ Nghệ An đã giao cho thầy Martinô Mật, thì nay, Ngài sẽ thường trú tại giáo xứ Làng Cầu, và thầy sẽ coi sóc mọi nhà thờ từ giáo xứ nói trên cho đến tận ranh giới xứ Thanh Hóa; thầy Léon Văn Trụ sẽ ở tại giáo xứ Kẻ Lam và sẽ coi sóc mọi nhà thờ từ giáo xứ này, cho đến tận ranh giới Đàng Trong; thầy Philipphê Nhân sẽ coi sóc xứ Thanh Hóa Thượng và sẽ thường trú tại xứ Kẻ Bo; thầy Titus Văn Tri sẽ coi sóc xứ Thanh Hóa Hạ, và sẽ thường trú tại Van No; thầy Simon Kiên sẽ coi sóc một phần miền dưới, xứ Nam phía Tây, và thường trú tại giáo xứ Trình Xuyên; thầy Gioan Văn Huệ sẽ coi một phần Nam, phía Đông, và sẽ thường trú tại giáo xứ Kiên Lao. Hai xứ Đông và xứ Bắc, vì nhỏ hơn các xứ khác nên cả hai được giao cho thầy Antôn Văn Quế, thầy sẽ thường trú tại giáo xứ Kẻ Nam; thầy Giacôbê Văn Chiêu sẽ coi sóc miền trên, xứ Nam và xứ Đoài, có ít nhà thờ hơn những xứ khác, và Ngài sẽ thường trú tại giáo xứ Kẻ Ruộng; thầy Bênêđíctô Văn Hiền sẽ coi hai giáo xứ Phục Sinh và Giáng Sinh, tại Kinh Đô.

Điều 4: Vì các Quản nhiệm nói trên sẽ không còn có thể thi hành việc dạy giáo lý như trước khi thụ phong linh mục nữa, nên chúng tôi đã đặt các thầy Antôn Dam Cing phụ trách khu vực thầy Benoit; thầy Ignace Tay khu vực thầy Gioan; thầy Cosma Hao khu vực thầy Martin; thầy Jacques Cau Gen khu vực thầy Antôn; thầy Phaolô Văn Huyên khu vực thầy Philipphê; thầy Benoit Văn Tây khu vực thầy Simon; thầy Micae Tô khu vực thầy Jacques; thầy Tađêo Bá Thắng khu vực thầy Vitus; và thầy Gilles Văn Thuận khu vực thầy Léon. Tất cả các thầy giảng trên đều đã lãnh nhận bốn chức nhỏ.

Điều 5: Không ai được phép thi hành chức vụ thầy giảng tại xứ này, nếu chúng tôi hoặc vị Tổng đại diện của chúng tôi chưa thẩm tra trước và xét thấy có đủ điều kiện để thi hành chức vụ này và được cấp giấy chứng nhận cho phép.

Điều 6: Các thầy giảng, cứ ba tháng một lần, sẽ báo cáo với các vị Quản nhiệm xứ mình, và các vị này sẽ báo cáo với chúng tôi, hoặc với Tổng đại diện của chúng tôi, mọi việc xẩy ra liên quan đến đạo giáo trong xứ mà họ coi sóc.

Điều 7: Ở mỗi nhà thờ có nhiều tín hữu, người ta sẽ đặt những tín hữu đạo đức nhất, lo việc kinh nguyện trong những ngày lễ buộc, cũng như lo cho những ngày khác.

Điều 8: Những Chức việc (préposé/ praepositus) nêu trên, sẽ báo cáo công việc của mình và của giáo dân cho các thầy giảng, và các thầy cũng sẽ báo cáo như vậy về công việc mình làm, cũng như của các Chức việc cho vị Quản nhiệm của xứ mà họ thuộc thẩm quyền.

Điều 9: Hằng năm, sẽ tổ chức Công nghị (assemblée synodale / conventus synodalis) với sự có mặt của chúng tôi, hoặc của vị Tổng đại diện. Các Quản nhiệm có nghĩa vụ hiện diện, để bàn về những việc của đạo giáo.

Điều 10: Noi gương Giáo hội tiên khởi, sẽ thiết lập một quỹ chung, gồm tài sản, lợi tức, và của dâng cúng, dùng vào việc nuôi sống tất cả những ai lo việc phục vụ Giáo hội, các chủng sinh và người nghèo.

Điều 11: Tất cả các của dâng cúng trong mỗi xứ (tỉnh), sẽ giao cho vị Quản nhiệm của mỗi xứ, để sử dụng vào những nhu cầu cần thiết, theo lệnh của Ngài, và nếu của dâng cúng của xứ nào không đủ dùng cho nhu cầu của mình, thì sẽ nhận được sự giúp đỡ từ quỹ chung.

Điều 12: Vào dịp cuối năm, nếu vị Quản nhiệm nào còn dư tiền, thì tiền dư ấy sẽ nộp vào quỹ chung, để sử dụng theo ý của chúng tôi, hoặc của Tổng đại diện và của các Quản nhiệm, chi tiêu cho những nhu cầu cần thiết vì lợi ích chung của giáo dân.

Điều 13: Để tránh cho các Quản nhiệm khỏi sao nhãng việc thiêng liêng, trong mỗi xứ sẽ bố trí một hoặc hai thủ quỹ có nhiệm vụ thu và chi cho những việc cần thiết, theo ý của các Quản nhiệm, và làm kết toán trình lên các Ngài.

Điều 14: Việc quản lý quỹ chung được giao cho người quản lý đương nhiệm.

Điều 15: Một trong những công việc quan trọng hơn của chúng tôi, cũng như của Tổng đại diện, đó là dạy dỗ trong các Chủng viện những người mà sau những sát hạch có kết quả tốt, sẽ được gọi lên chức linh mục.

Điều 16: Mỗi vị Quản nhiệm phải đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cho các thanh thiếu niên và gởi vào Chủng viện, nếu thấy hợp với đời sống giáo sĩ, để các em được huấn luyện đúng như qui luật mà Công đồng tại Xiêm đã ấn định về việc này.

Điều 17: Tất cả các Quản nhiệm phải giữ được sự thống nhất hoàn hảo về nếp sống, về thói quen, trong giáo thuyết, trong việc dạy bảo và trong các việc đạo đức, theo đúng những sắc lệnh của chính Công đồng trên, và họ hãy luôn nhớ rằng lòng nhân từ của Thiên Chúa đã gọi họ vào hàng môn đệ của Chúa Giêsu, và với phẩm cách này, họ là nền tảng của Giáo hội địa phương; và họ nắm trong tay vinh dự của Thiên Chúa và của Giáo hội; và họ phải là mực thước cho những kẻ kế vị mình.

Điều 18: Các Quản nhiệm cũng hãy quan tâm đặc biệt đến các thiếu nữ và những quả phụ có ý muốn giữ sự tiết dục, hiến dâng phục vụ Chúa suốt cả đời mình, để sống chung với nhau theo qui chế mà chúng tôi đã đưa ra cho việc này.

Điều 19: Trước đây, khi Giám quản Tông Tòa chưa tới, đã có nhiều sai phạm liên quan đến hôn phối, do thiếu hiểu biết về những ngăn trở dẫn đến tiêu hôn, hoặc bị ràng buộc, thì nay chúng tôi quyết định rằng: Trong các cộng đoàn, hàng tháng sẽ cho công bố những ngăn trở họ máu, họ kết bạn, họ thiêng liêng, hoặc ngăn trở theo Giáo luật và cả những ngăn trở khác khiến cho hôn nhân bất thành.

Điều 20: Cũng vậy, nhận thấy luật Hội thánh hầu như không được các tín hữu tuân giữ, do không biết luật buộc, nên chúng tôi cũng quyết định rằng: Phải công bố những điều luật này vào các ngày chúa nhật, trong các thánh lễ tại giáo xứ và tại các cộng đoàn.

Điều 21: Các Quản nhiệm, Thầy giảng, Chức việc, hãy thúc giục các tín hữu tuân giữ và bước theo con đường hẹp, thúc giục họ suy niệm, ít là vào những ngày lễ buộc, và trong những ngày ấy, suy gẫm đặc biệt về cuộc Tử Nạn và Thương Khó của Chúa chúng ta là Đức Kitô, giới thiệu cho những người được coi là đủ điều kiện gia nhập dòng Mến Thánh Giá, theo như luật định.

Điều 22: Các thông tin cho biết rằng, sau khi nhà vua cho công bố các chỉ dụ cấm đạo, nhiều tín hữu đã tuân theo các chỉ dụ ấy để tránh hình phạt và nghĩ rằng: chỉ cần giữ lề luật Chúa trong tâm hồn là đủ, vì thế chúng tôi quyết định rằng: Trong các lời khuyên bảo và bài giảng, sẽ thường xuyên đề cập đến những nố mà các tín hữu buộc phải tuyên xưng đức tin cách công khai, giống như lời tuyên hứa mà họ đã long trọng tuyên bố khi chịu phép rửa tội. Với cách này, những người trong quá khứ đã thiếu trung thành với Chúa, thì ăn năn về điều họ đã làm, và quyết tâm trong tương lai nếu có cuộc bách hại mới, thì thà chịu mất của mất mạng, hơn là không giữ trọn niềm tin vào Chúa Kitô, Đấng đã yêu thương chúng ta đến nỗi đã đổ đến giọt máu cuối cùng trên Thánh giá vì chúng ta.

Điều 23: Kinh nghiệm cho thấy rằng các tân tòng không hề sợ hãi về việc xức dầu khi chịu phép rửa tội. Hãy luôn sử dụng dầu thánh khi ban bí tích, chỉ trừ khi buộc phải bỏ trong những trường hợp cần thiết.

Điều 24: Không một giáo sĩ thừa sai nào được buôn bán, dù trực tiếp hay gián tiếp. Hình phạt sẽ là vạ tuyệt thông tức khắc (excommunicatio ipso facto incurrenda) và việc giải vạ được dành cho chúng tôi hoặc Tổng đại diện, chiếu theo lệnh của các Đức Thánh Cha Urbanô VIII và Clêmentê IX.

Điều 25: Không một tu sĩ nào có thể giải tội cách thành sự những nố ghi trong Tông sắc ‘Coenae’, kể cả những nố dành riêng cho Đấng Bản Quyền, căn cứ vào đặc ân ban cho Hội dòng của các Ngài trước công đồng Trentô, hay là dựa theo những lời xác nhận sau Công đồng, bởi vì tất cả đã bị thu hồi bởi sắc lệnh của Thánh Bộ Truyền bá Phúc Âm, ban hành ngày 17/11/1633 và đã được Đức Thánh Cha Urbanô VIII phê chuẩn. Họ cũng không được dùng đặc ân của Sắc lệnh “Thập Tự Chinh" để giải tội cho những nố nêu trên, như thư của các Vị phụ trách Tòa Dị Giáo, đề ngày 20/06/1665, trả lời về những nố mà chúng tôi đã đưa ra cho các Ngài.

Điều 26: Không một tu sĩ nào được sử dụng bất cứ đặc ân nào đã được ban cho Hội Dòng mình, để làm tổn hại đến quyền của các Cha Xứ tại những noi mà họ được phái đến, căn cứ theo thư của Hội Đồng đặc biệt do Đức Thánh Cha Inocentê X thiết lập, trả lời về những tranh chấp xảy ra giữa Giám Mục Angelopodis và các linh mục dòng Tên, và trả lời cho những nghi vấn mà các cha nêu trên đã đưa ra vào tháng 04/1648.

Điều 27: Không một tu sĩ thừa sai nào có thể tiến hành chống lại bất cứ ai bằng cách sử dụng luật chế tài của Giáo hội, dù họ đang đảm nhận các chức vụ giáo triều xứ, căn cứ vào trả lời của Thánh Bộ, ngày 5-5-1654, theo lời thỉnh cầu của các cha Jacobin (các cha Đa Minh), thừa sai nước Ấn Độ. (lưu ý: điều này đã bị Tòa Thánh bãi bỏ, vì thế từ đây trở đi có sự chênh lệnh số thứ tự, thí dụ điều 28 trở thành điều 27)

Điều 28: Không tu sĩ nào được phép làm cha đỡ đầu Rửa tội, hoặc Thêm sức.

Điều 29: Một tu sĩ không thể ban bí tích Thêm Sức cách thành sự, dù bất cứ trường hợp nào, và cũng không có Bề trên Nhà nào được quyền phong các chức nhỏ cho các tu sinh thuộc dòng mình, cũng không được làm phép đá Bàn thờ và các Chén Thánh, dựa trên ý kiến của linh mục Antón Quitanaduenas dòng Tên và ý kiến của vài linh mục khác cùng dòng được nêu ra trong sách. Chúng tôi đã tuyên bố rằng ý kiến này là sai lạc, liều lĩnh và bị lên án tại Xiêm ngày 30/06/1666 và được Rôma phê duyệt năm 1671.

Điều 30: Những tranh chấp xảy ra giữa các tín hữu sẽ được giải quyết bởi các Quản nhiệm mỗi xứ giải quyết, hoặc bởi những người được các Ngài chọn. Khi một bên cảm thấy bị thiệt hại nhiều, họ có thể xin xét phúc thẩm trước mặt chúng tôi, hoặc Tổng Đại diện của chúng tôi.

Điều 31: Tất cả những khó khăn về đạo lý, về tôn giáo, các bí tích và các nố lương tâm, sẽ được giải quyết bởi chúng tôi, hoặc Tổng Đại diện của chúng tôi; trong những việc quan trọng hơn cần tham khảo Tòa Thánh.

Điều 32: Hãy cầu xin Thiên Chúa, trong kinh nguyện và đặc biệt trong Hy Tế Thánh Lễ, ban cho các cha dòng Tên trong miền này, có được tinh thần vâng phục; Các Ngài không hề muốn công nhận các Đại diện Tông Tòa tại những nơi mà Tòa Thánh và Thánh Bộ Truyền Bá Đức Tin đã phái đến - để một khi trở ngại lớn lao này được tháo gỡ, công việc hoán cải các linh hồn sẽ có lợi hơn. [Bản văn đã được Tòa Thánh sửa lại như sau: “Tất cả mọi người hãy khẩn khoản cầu xin Thiên Chúa, trong các kinh nguyện riêng tư và nhất là trong Hy Tế Thánh Lễ, ngõ hầu Ngài tuôn đổ Thần Khí Đức Ái xuống trên tất cả các thừa sai, để mỗi người hăng say lo việc cứu rỗi các linh hồn”]

Điều 33: Thánh tích của thánh Julien và thánh Milite, đưa từ Rôma cùng với chứng thư cho phép trưng bày, sẽ được lưu giữ: Thánh tích của thánh Julien để tại nhà thờ Phục Sinh; Thánh tích của thánh Milite để tại nhà thờ Giáng Sinh ở Kinh Đô.

Điều 34: Thánh Giuse vinh hiển đã được chọn làm thánh Quan thầy cho vương quốc này, theo quyết định đã có từ lâu. Nếu không có sự bầu cử của Ngài, thì sẽ không làm được điều gì đáng kể cho đạo.

II. Vài nhận xét

1/ Đàng sau những quyết định của Công nghị, điều thứ nhất đáng ghi nhận là những cuộc tranh chấp về quyền bính của các thừa sai dòng Tên và các Đại điện Tông Tòa mới được Tòa Thánh bổ nhiệm. Qua Công nghị này, trước tiên quyền bính của vị Đại diện Tông Tòa được xác lập và củng cố: các sắc chỉ của Tòa Thánh thiết lập tổ chức Đại diện Tông Tòa phải được công bố trong các nhà thờ và không một linh mục được làm phép Giải tội mà không được sự ủy quyền của Đại diện Tông Tòa (điều 2), không một ai được nhận làm thầy giảng nếu không được sát hạch hoặc cấp bài sai do Đại diện Tông Tòa hay tổng đại diện của người (điều 5). Chúng tôi không muốn đi sâu vào vấn đề, bởi vì linh mục Trương Đình Hiền sẽ nói rõ hơn trong bài kế tiếp về Công nghị Hội An (1672).

2/ Việc tổ chức hành chánh (điều 3-9)

[a] Việc phân chia nhiệm sở: Địa phận được chia làm 6 khu vực truyền giáo (x. điều 3)

- Khu vực Nghệ An, từ ranh giới tỉnh Thanh Hóa cho tới sông Gianh, được giao cho hai linh mục, đặt trụ sở ở Lang Cau và Ke Lan.

- Khu vực Thanh Hóa - Ninh Bình, gọi là Thanh Hóa Nội và Thanh Hóa Ngoại (hoặc Thượng và Hạ), được giao cho hai linh mục, đặt trụ sở ở Ke Bò và Van No.

- Khu vực Nam Định, gọi là Sơn Nam Hạ, được giao cho hai linh mục, đặt trụ sở ở Trinh Xuyên và Kiên Lao.

- Khu vực Hải Dương và Bắc Ninh (tỉnh Đông và tỉnh Bắc), được giao cho một linh mục đặt trú sở ở Kê Nam.

- Tỉnh Nam Thượng và tỉnh Tây có ít nhà thờ, được giao cho một linh mục, đặt trú ở Kẻ Ruộng.

- Ở Kinh Thành có hai họ đạo là Phục Sinh và Giáng Sinh, giao cho một linh mục.

[b] Xác định nhiệm vụ của các thầy giảng (x. điều 6), cũng như các “chức việc” trong giáo xứ (điều 7): “Ở mỗi nhà thờ có nhiều tín hữu, người ta sẽ đặt những tín hữu đạo đức nhất, lo việc kinh nguyện trong những ngày lễ buộc, cũng như lo cho những ngày khác”.

3/ Việc quản trị tài sản (điều 10-12)

Đặt cơ sở cho “Nhà Chung”, nghĩa là quỹ chung của địa phận, để trang trải các nhu cầu giáo xứ, giáo phận và giúp đỡ người nghèo (x. điều 10-14).

4/ Nhiệm vụ mục vụ của các vị quản nhiệm (điều 13-18)

- Khuyến khích các linh mục bản xứ nuôi dạy các thiếu niên đạo đức để đưa vào Chủng viện (x. điều 16). Đây là thời điểm của truyền thống linh tông tại Việt Nam.

- Kêu gọi các linh mục quản xứ quan tâm đặc biệt đến các nữ tu Mến Thánh Giá (x. điều 18).

5/ Vài chỉ thị về việc huấn giáo và cử hành bí tích (điều 23-28)

Kêu gọi các linh mục quản xứ, các thầy giảng và các quý chức khuyến khích giáo dân tập suy gẫm, nhất là suy gẫm chung trong nhà thờ: “Các linh mục, thầy giảng và các trùm trưởng phải khuyến dụ giáo hữu theo và giữ con đường hẹp của Phúc Âm, cổ vũ họ suy niệm, ít là các ngày lễ trọng và đặc biệt trong các ngày ấy suy niệm về sự chết và cuộc khổ nạn của Đức Kitô, đề nghị những người có khả năng gia nhập “Dòng Nam Mến Thánh Giá” điều 21. Trong văn bản bằng tiếng Latin để xin Tòa Thánh phê chuẩn, đoạn liên quan đến Dòng Nam Mến Thánh Giá đã bị lược bỏ. Nhưng trong thư của Đức cha Lambert ngày 20/10/1670 gửi ban giám đốc Chủng viện Paris có yêu cầu phê chuẩn việc thành lập Dòng Nam và Dòng Nữ Mến Thánh Giá.

5/ Việc giải quyết các vụ tranh chấp (điều 29-30)

Ngoài ra, Công nghị quy định một số điều liên quan tới kỷ luật của các thừa sai, các linh mục bản xứ và giáo dân.

Cuối cùng, Công nghị quyết định nhận thánh Giuse làm bổn mạng Giáo hội Đàng Ngoài (x. điều 34).
________

[1] Ngày 08/06/1668, tại Thái Lan, Đức cha Lambert đã phong chức linh mục cho hai thầy giảng Gioan Huệ (sinh khoảng 1624 và qua đời ngày 23/03/1671) và Bento Hiền (sinh khoảng 1614 và qua đời ngày 15/03/1686). Đó là 2 linh mục đầu tiên của Đàng Ngoài. Với việc phong chức năm 1670, Đàng Ngoài có 9 linh mục người Việt.
[2] Vương Đình Khởi, Mẹ Giáo hội Việt Nam có hai chiếc thuyền, “Bản tin Hiệp Thông” số 42, tháng 07-08 năm 2007, tr.163-181.
[3] Công vụ được ĐTC Clementê IX phê chuẩn ngày 23-12-1673. Bản văn tiếng Pháp và tiếng Latin có thể đọc trong A. Launay, Histoire de la Mission du Tonkin, Documents historiques I, Paris 1927, tr. 92-100.