CÔNG NGHỊ HỘI AN LẦN THỨ HAI NĂM 1682

Thời sự Thần học - Số 105, tháng 08/2024, tr. 72-113

@ Tsth



Trong các bản văn chính thức, tên của Công nghị này là Synodus Cocincinae (Faifo 1682), tức là Công nghị Đàng Trong, nhưng phải hiểu là lần thứ hai, để phân biệt với Công nghị lần thứ nhất được triệu tập trước đó 10 năm (1672).

Trong khoảng thời gian ấy, nhiều biến cố quan trọng đã xảy ra. Ngày 15/06/1679, Đức Cha Lambert từ trần tại Thái Lan. Gần hai năm sau, ngày 09/09/1681, Bộ Truyền giáo mới quyết định bổ nhiệm Lm. Guillaume Mahot làm Giám mục hiệu tòa Bide và Đại diện Tông tòa Đàng Trong. Do cha Mahot không muốn nhận chức Giám mục nên Giám mục Laneau, Đại diện Tông tòa Thái Lan, phải đích thân sang Đàng Trong để thuyết phục.

Ngày 25/07/1682, Giám mục Laneau và đoàn tùy tùng gồm 5 thừa sai tới Lâm Tuyền, Nha Trang, nơi linh mục Mahot đang hoạt động. Phải nhờ đến một cuộc họp có đông đủ linh mục và thầy giảng ở Hội An vận động và làm áp lực, linh mục Mahot mới đồng ý.

Ngày 19/10/1682, lễ tấn phong được tổ chức trọng thể tại Hội An và đây là lễ tấn phong Giám mục đầu tiên ở Việt Nam.

Ngày 26/10/1682, Đức cha Mahot triệu tập Công nghị Hội An (lần hai) sau một tuần ngày nhậm chức và bế mạc ngày 18/11/1682[1].

A. Thành phần tham dự

Theo cha Vachet thành phần tham dự gồm 2 giám mục, 8 thừa sai Pháp, 4 linh mục bản xứ và 83 thầy giảng, không kể những chức sắc nhỏ của các xứ đạo và các giáo hữu nòng cốt từ nhiều nơi tới.

Thực tế, số linh mục Pháp ở Đàng Trong thời điểm đó chỉ có 6 (Langlois, Vachet, Labbé, Nouguette, Ausies và Forget), còn số linh mục Việt khi đó chỉ còn 2 (Luca Bền và Emmanuel Bốn) vì Giuse Trang mất năm 1675 và Louis Đoán (Đang ? Đương ?) mất năm 1678. Còn danh tính được nêu cuối bản văn Công nghị chỉ có 2 giám mục và 4 thừa sai, không có Ausies và Forget.

B. Nội dung

Công nghị nhằm giải quyết và điều chỉnh nhiều vấn đề thuộc tổ chức quản trị giáo phận, với những điểm chính, được phân phối trong 5 thiên như sau:

1/ Về quyền của vị Đại diện Tông tòa (6 điều), dựa theo các văn kiện Tòa Thánh.

2/ Cử hành các bí tích (23 điều), đề cập đến việc sửa chữa các lạm dụng (khoản chung: 1 điều; Rửa tội: 4 điều; Thêm sức: 2 điều; Thánh Thể: 1 điều; Giải tội: 6 điều; Xức dầu bệnh nhân: 1 điều; Phong chức: 1 điều; Hôn phối: 7 điều).

3/ Vấn đề đào tạo các thầy giảng (9 điều).

4/ Việc tuân giữ luật Chúa (3 điều).

5/ Việc tuân giữ luật Giáo hội (16 điều).

Theo Cha Benigne Vachet[2], hai nội dung đáng ghi nhận vì gây nhiều tranh cãi đó là liên quan đến “tlan” (trang) (loại bàn thờ trong gia đình) và bổn phận đối với người quá cố. Hai vấn đề này đều liên quan đến tín ngưỡng của người Việt. Vì trong thư ngày 15.01.1679 gửi Đức Cha Lambert, thừa sai Courtelin ước muốn có một Công nghị để giải quyết hai vấn đề này.

“Tlan là một cái hộp bằng gỗ, trống ba phía. Ở trong không có tượng ảnh gì cả, mà chỉ có một tấm giấy mạ vàng, trên đó người ta viết tên của người quá cố là một bậc thầy trong khoa học hoặc trong công nghệ: sáng tối, người ta thắp nến, đốt hương hoặc chưng bông, khi đi ra khỏi nhà hay khi đi đâu về nhà, người ta lạy ba lạy trước “tlan”. Người ngoại tin rằng hồn của người quá cố trú ngụ trong tấm giấy có viết tên mình; người ta dâng cúng các thức ăn người ta thường dùng trong các bữa tiệc và xin hương hồn người quá cố phù hộ cho mình trong những lúc cần.

Những người Công giáo nhát gan lập “tlan” trong nhà chỉ để người ta không biết mình là Công giáo, chứ không thờ cúng hay khấn nguyện gì (…) Có lẽ lúc đầu không có gì là mê tín dị đoan và mục đích chỉ là để khuyến khích các nghệ nhân, các quan tòa và các binh sĩ phấn đấu trong ngành nghề của mình, nhờ tấm gương của nhân vật mà họ hằng có ngay trước mắt. Các giáo sĩ dòng Tên đến trong xứ này vẫn cho rằng nghi thức này hoàn toàn có tính cách xã hội, nên cho phép giáo hữu được có tlan trong nhà. Các linh mục thừa sai Pháp, nhìn sự việc kỹ hơn, đã cấm và đang cấm, đến độ một người Công giáo vi phạm điều đó cũng đủ để không được vào nhà thờ. Đây là một điểm cần được phán quyết trong Công nghị miền lần này”.

Cũng theo Vachet, Công nghị Hội An, với tuyệt đa số, đã cấm việc lập tlan. Nhưng vấn đề này không thấy được ghi trong văn bản của Công nghị. Văn bản Công nghị Hội An nói nhiều đến việc cử hành bí tích, nhưng chỉ là nhắc lại những nguyên tắc chung, chứ không nêu vấn đề cụ thể riêng biệt nào đối với Việt Nam.

Văn kiện Công nghị được Đức Thánh Cha Innocente XI phê chuẩn ngày 8.2.1683[3].

C. Bình luận

Linh mục Bùi Đức Sinh[4] không dừng lại ở việc thờ cúng tổ tiên hoặc các quy định về kỷ luật, nhưng muốn nêu bật ảnh hưởng của Công nghị đối với việc tổ chức các cộng đoàn tín hữu.

Các thừa sai Pháp còn đề ra phương hướng về tổ chức sinh hoạt tôn giáo ở miền Nam. Trong những năm đầu, các ngài có sáng kiến quy tụ giáo hữu thành từng khu vực mà chúng ta gọi là họ đạo hay giáo xứ. Các ngài tổ chức một cách chu đáo đời sống Công giáo, trong mỗi họ đạo có cha sở hay không có. Vì các thừa sai quá ít mà các ngài phải đảm đương cả xứ Nam, đường giao thông từ nơi này qua nơi khác lại khó khăn, nên phải để ý đến hai yếu tố này trong việc tổ chức sinh hoạt tôn giáo. Các ngài huấn luyện hai lớp thầy giảng khác nhau; một lớp lưu động và một lớp địa phương.

Lớp thầy giảng lưu động thường sống gần các cha, có mục đích đi vào các làng mạc để dạy đạo, thăm viếng bệnh nhân và nếu cần, rửa tội cho họ. Chính một số thầy giảng này đã được gửi qua Chủng viện ở Juthia hoặc Hòn Đất, học thần học và chịu chức linh mục. Lớp thầy giảng địa phương gồm những bậc huynh trưởng gương mẫu trong mỗi khu vực. Các thầy giảng địa phương này họp thành ban trị sự hay quí chức. Ban quí chức gồm có ông trùm làm trưởng khu, một hay hai ông phó trưởng khu gọi là ông câu. Kế đến là ông biện việc, ông này có trách nhiệm về trật tự ở trong nhà thờ họ, và lo trang trí thánh đường trong các ngày lễ trọng. Trong một họ, ông thay thế cha sở việc hướng dẫn bổn đạo và xướng kinh trong nhà thờ. Lâu lâu các ông họp nhau để bàn về những việc trong họ.

Mỗi họ đạo chia ra làm nhiều khóm, mỗi khóm đặt dưới sự trông nom của một quí chức. Quí chức sẽ làm sổ giáo hữu trong khóm mình, thỉnh thoảng đi thăm viếng để phấn chấn anh em sống cuộc đời Công giáo gương mẫu, khuyên những người tội lỗi trở lại và rửa tội cho các trẻ con ngoại giáo lúc gần chết. Trong những khi anh em cần đến linh mục, các ông quí chức có phận sự đi mời. Gặp trường hợp khó khăn, các ông họp hội đồng để góp ý kiến và giải quyết chung.

Ngày Chúa Nhật, có linh mục hay không có linh mục, tất cả anh em giáo hữu đều đến nhà thờ để lần chuỗi Mân côi. Mỗi ngày chúa nhật bổn đạo lần ba chuỗi: trước Thánh lễ một chuỗi, trưa một và tối một. Trong Thánh lễ chính ông trùm đọc Thánh thư và Phúc Âm bằng Quốc ngữ (chữ Nôm). Ông đọc lịch Công giáo cho biết những ngày kiêng thịt và ăn chay. Trong tuần, tối sáng đều có đọc kinh ở nhà thờ. Tối thứ hai đọc kinh cầu hồn cho những anh em đã qua đời, thứ sáu đi đàng Thánh giá, thứ bảy đọc những kinh tôn kính Đức Mẹ. Tất cả bổn đạo đều kính nể các ông quí chức và tuân theo những quyết định của các ông.

Mỗi năm hai ba lần, các linh mục đến thăm họ đạo, trong lúc ở tại họ, cộng đồng tín hữu sống trong một bầu khí từng bừng náo nhiệt. Linh mục ở lại trong họ một thời gian để giải tội và cho rước lễ. Chính trong thời gian ấy, các ngài đem cho dân Chúa sự bình an tâm hồn. Nhờ có tổ chức chặt chẽ này mà phần nào Giáo hội Việt Nam đứng vững trong những cuộc bách hại liên tục.



[1] Nguồn: Adrien Launay, Histoire de la mission de Cochinchine, Documents historiques I, Paris 1923, tr. 272-287.

[2] Xc A. Launay, Histoire de la Mission de la Cochinchine I, tr.274, được trích dẫn trong Trương Bá Cần (tập I, trang 228-229).

[3] Constitutiones Synodi quae celebrata est in urbe Fàifo die 26 octobris anni 1682.

[4] Bùi Đức Sinh, Giáo hội Công giáo ở Việt Nam, quyển I, in lần thứ hai, Canada 1988, trang 294-295.

Bài đăng cũ hơn
Bài đăng mới hơn Không tìm thấy kết quả nào
//